makaleler

1030
Tütün Bağımlılığı

DOÇ. DR. TOKER ERGÜDER: E-sigara, en az sigara kadar bağımlılık yapıyor

Burçin ŞENEL

Sigarayı bırakmak amacıyla kullanılan e-sigaralar ülkemizde yayılmaya başladı. Tütün endüstrisinin özellikle çocukları hedef alarak tütün kullanımına teşvik etmesi de cabası. Dünya Sağlık Örgütü Türkiye Ofisi’nde Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Program Direktörü, bakanlıklara ve STK’lara tütün kullanımıyla mücadelede teknik destek veren Prof. Dr. Toker Ergüder e-sigaranın ve özellikle ENİS (Elektronik Nikotin İletim Sistemleri)’in zararlarını anlattı.

İçildiğinde dışarıya yapay bir sigara dumanı yayan bir aletle sokaklarda gezen kitle, son zamanlarda hepimizin dikkatini çekmiştir. E-sigara olarak sözlüklere girmiş bu alet, tütün endüstrisinin piyasaya sürdüğü yeni sayılabilecek bir ürün. Sigara bırakmaya yardımcı olduğu gerekçesiyle e-sigara gibi yeni pazarlara açılan sektörde, insanlar arasında kullanımının yaygınlaşması için her türlü pazarlama faaliyetlerinde bulunuluyor. Prof. Dr. Toker Ergüder ile “e-sigara” gerçeğini konuştuk.

Sizi tanıyabilir miyiz?

Ben tıp doktoru, halk sağlığı uzmanıyım. Şu anda Dünya Sağlık Örgütü Türkiye Ofisi’nde Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Program Direktörü olarak çalışıyorum. Aynı zamanda Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı’nda öğretim üyesiyim. Türkiye’deki bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi, kontrolü, yönetimi ve tütün kullanımı ile mücadele konusunda Sağlık Bakanlığı’na, STK’lara ve diğer ilgili kuruluşlara teknik destek sağlıyorum. Yeşilay Bilim Kurulu üyesiyim. 2008-2012 yılları arasında Dünya Sağlık Örgütü Türkiye Ofisinde Tütün Kullanımı ile Mücadele Programı sorumlusuydum. Aynı zamanda Türkiye’den Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi’ndeki ve diğer bölgelerdeki değişik ülkelere tütün kullanımı ile mücadele konusunda teknik destek sağlıyorum. Uzun yıllar Sağlık Bakanlığı’nda çalıştım. Madde Bağımlılığı Şube Müdürlüğü yaptım ve daha sonra 2006 yılında sadece tütünle mücadeleyle ilgilenmek için Tütün Kontrol Şube Müdürlüğü’nü ve Daire Başkanlığı’nı kurdum ve ondan sonra Dünya Sağlık Örgütü’ne geçtim. 2008’de meclisten geçen Dumansız Hava Sahası Kanunu’na teknik destek verdim. Ulusal Tütün Kontrol Programı’nın hazırlanmasına katkıda bulundum.

Elektronik sigara hakkında biraz bilgi verebilir misiniz?

Elektronik sigara (electronic nicotine delivery systems-ENDS) genellikle propylene glycol ve/veya glyserin (nikotin taşıyıcıları) içerisinde çözülmüş ve çoğunlukla meyve aroması içeren nikotin sıvısını (e-liquid) ısıtarak buharlaştırılması ile meydana gelir. Tüm elektronik sigaralar yüksek derecede bağımlılık yapıcı madde olan nikotin içerir. Elektronik sigaralar en yaygın kullanılanıdır, ancak e-shishas, e-pipes, e-cigars gibi diğer ürünler de vardır. Elektronik Nikotin İletim Sistemleri (ENİS), en yaygın kullanılan elektronik sigara türüdür. ENİS, kullanıcı tarafından solunan bir aerosol üretmek üzere sıklıkla aromalı bir nikotin içeren sıvıyı ısıtan elektronik tütün olmayan nikotin dağıtım sistemleridir. Geleneksel sigaralar, tütünleri yüksek sıcaklıklarda yakarken, o nispeten düşük sıcaklıklarda çalışır ve yanma tütününden ziyade nikotini ısıtır. Sigarayı bırakmak amacıyla kullanılabileceğini gösteren herhangi bir kanıt var mı? Mevcut bilimsel veriler ENİS’in sigara bırakmada etkili olduğu konusunda yetersiz ve belirsizdir, bu da güvenilir çıkarımlar yapmayı zorlaştırmaktadır. Bir popülasyona potansiyel sigara bıraktırma ürünü olarak önerilen ENİS'in rolünü araştırmak için bir dizi incelemeler yapıldı. Yapılan araştırmalarda Ulusal Bilimler Akademisi'nin 2018'de ENİS hakkındaki verileriyle, Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi/ Taraflar Konferansı 7/11 belgesini içeren inceleme sonucuyla tutarlı olduğu görüldü. İnsanların tütünü bırakmalarına yardımcı olduğu bilinen, denenmiş ve test edilmiş nikotin ve nikotin dışı farmakoterapilerin aksine, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) sigarayı bırakma konusunda yardımcı olduğunu desteklememektedir.

Elektronik sigara kullanımı her geçen gün artıyor. Pasif sigara içicisine, özellikle de çocuklara daha az zararlı olduğunu destekleyen bir araştırma var mı?

ENİS, çeşitli önemli patolojik değişikliklere neden olabilecek toksik maddeler içeren aerosoller (buhar) üretir. Bu da sigara içmeyenler, küçükler, ergenler, üreme çağındaki kadınlar ve hamileler için risk demektir. Üçüncü kişiler için de risk oluşturabilir ve kati surette iç mekânlarda kullanılmamalıdır. Bu riski ölçmeye yönelik yeterli kanıt yoktur ve ENİS'in toksik emisyonlarına maruz kalmanın uzun vadeli etkileri bilinmemektedir.

Elektronik veya ısıtılmış sigaraların, geleneksel sigaradan daha az zararlı olduğunu söylemek mümkün mü?

ENİS aerosollerinde toksik maddeler ve kirletici maddeler bulunmaktadır, ancak genellikle geleneksel sigaralardan daha düşük seviyelerdedir. Sağlığı tehdit edecek çok çeşitli özelliklere sahip maddeler içerdiğinden güvenilirliğini genelleştirmek zordur. Şüphesiz zararlıdır ve güvenli değildir.

ENİS, normal sigaralarda bulunmayan hangi zararlı maddeleri içerir?

Artan kanıtlar e-sıvılardaki bileşenlerin potansiyel toksisiteler gösterdiğini öne sürse de çalışmalar nikotinin, çözücülerin veya lezzet maddelerinin sorumlu olup olmadığına göre farklılık göstermektedir; bu yüzden, bu alanda daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir. Katkısız ENİS/ENOİS tipik kullanımıyla ortaya çıkan toksik maddelerin sayısı ve seviyesi, ortalama olarak sigara dumanından daha düşüktür ve glisoksal gibi ENİS'e özgü birkaç yeni toksik madde barındırır. Bununla birlikte, toksik maddelerin seviyeleri markalar arasında büyük ölçüde değişebilir ve bazen tütün dumanına göre daha yüksek seviyelere ulaşabilir. Bu, muhtemelen, açık sistem cihazlarında artan uygulama sıcaklıkları ile e-sıvı bileşenlerin artan termal ayrışmasından kaynaklanmaktadır. Kurşun, krom, nikel ve formaldehit dahil çok sayıda metal, normal deneysel kullanım koşullarında, geleneksel sigaraya eşit veya daha büyük konsantrasyonlarda ENİS/ ENİOS aerosol'ünde bulunmuştur.

Sigarayı bırakma yollarından biri olarak e-sigara kullanımını öneren doktorlar var mı?

Günümüzde Dünya Sağlık Örgütü sigara bırakmak isteyenlere ENİS'i önermemekte ve bu kişilerin nikotin ve nikotin olmayan ikame tıbbi tedavileri gibi mevcut kanıtlanmış bırakma yöntemlerini kullanması gerektiğini aktarmaktadır.

Tütün endüstrisinin hedef kitlesi kimler? Çocuklar, gençler ve hiç sigara içmemiş insanlar mı?

Yeni ve ortaya çıkan nikotin ve tütün ürünleri, daha önce hiç tütün ürünü kullanmayan kişiler tarafından çokça tercih edilmektedir. Bu nedenle bu ürünler, özellikle çocuklar ve ergenler arasında bağımlılık riski yüksek olan nikotin kullanıcıları pazarını genişletmede önemli bir rol oynamaktadır. ENİS, lezzet maddeleri ve tanıtım stratejileri kullanılarak gençlere karşı yoğun bir şekilde pazarlanmaktadır. Nikotinin gelişmekte olan beyin üzerindeki zararlı etkilerinin yanı sıra, bağımlılık yaratır ve insanları, özellikle de gençleri, daha zararlı nikotin veya tütün tüketmeye yöneltir. Ayrıca, genç insanlara hitap eden lezzet maddeleri ve marka stratejileri kullanarak, ENİS üretimi ve pazarlamasına dahil olan endüstriler, halk sağlığı çalışmalarına katkıda bulunmak kisvesi altında tüketici tabanlarını genişletmeye yönelik taktikler kullanmaktadır. ENİS'e ile ilişkili spesifik risk seviyesinin henüz kesin olarak tahmin edilememesine rağmen, ENİS şüphesiz zararlıdır ve kesinlikle düzenlenmelidir ve en önemlisi çocuklardan uzak tutulmalıdır.

E-sigaralar kitlesel bağımlılığa neden olabilir mi?

Herhangi bir şekilde nikotin içeren ürünlerin, ENİS dahil, gençler ve hamile kadınlar arasında kullanılması kesinlikle güvenli değildir. Nikotin son derece bağımlılık yapan bir maddedir ve bu ürünler nikotin kullanıcılarının pazarını genişletmede önemli bir rol oynamaktadır. Ek olarak, çoğu kullanıcı "e-sigara" aracılığıyla yasadışı maddeler solur ve bu da Isıtılmış Tütün Ürünleri gibi ürünlere bağımlılığı artırabilir. Elektronik sigara üreten şirketler normal sigara üreten şirketlerden farklı mıdır? Tütün endüstrisi ve ilgili endüstriler uygulanan katı tütün kontrol yasalarını aşma girişiminde e-sigara ENİS gibi alternatif ürünleri, en yaygın ve ısıtılmış tütün ürünleri (HTP'ler) olarak “düşük riskli ürünler” sıfatıyla tanıtmakta ve agresif şekilde pazarlamaktadır. Endüstri ayrıca, Philip Morris International tarafından 12 yıl boyunca bir milyar dolarlık fonla "Dumansız Dünya Vakfı" adında bir truva atını küresel forma sokmuştur. Dünya Sağlık Örgütü, tütün endüstrisinin zararlı ve bağımlılık yapıcı ürünleri kullanmaya yönelten uygulamalarına ve bir nesli kandırmayı amaçlayan yollara karşı dikkatli olmayı öneriyor. ENİS, 30'dan fazla ülkede yasaklanmış ve yaklaşık 80 ülkede düzenleme yoluna gidilmiştir. Sağlığımızı ve gelecek nesillerimizin sağlığını korumak için savaşmaya devam etmeliyiz.

Elektronik sigaralarda kullanılan maddeler kontrol ediliyor mu?

İdeal olarak, ulusal merciler e-sigaradaki maddeleri, örneğin nikotin sınırlarını, e-sıvı içeriğini veya aroma kısıtlamalarını kontrol etmelidir. Ancak, bu durum bir sorun teşkil eder çünkü birçok ülkede e-sigaralar veya “vaping” (dumanlı) ürünler için içeriğini, karışık paketlemeyi, tedarik zincirlerini ve potansiyel olarak yasadışı maddeleri içeren dinamik bir pazar vardır. Kullanıcılar, e-sigara veya e-sıvı çözeltilerinde ne olduğunu bilmeyebilir. Ürünlerin ve maddelerin çoğu üreticiler ya da kullanıcılar tarafından değiştirilebilir. Mağazalardan, çevrimiçi perakendecilerden, gayri resmi kaynaklardan (örneğin arkadaşlar, aile üyeleri) veya “sokaktan” temin edilebilirler. Ürün gruplarının çeşitliliği zaman içinde ve farklı coğrafi ve/veya demografik pazarlara göre gelişmiştir. DSÖ, ulusal kanunlarına ve halk sağlığı hedeflerine uygun olarak ENİS’in/ ENİOS'in imalatı, ithalatı, dağıtımı, sunumu, satışı ve kullanımını yasaklamayı veya kısıtlamayı düşünebileceğini kapsamlı bir düzenleme seçeneği listesini ülkelere sunmuştur.

Diğer ülkelerdeki uygulamalar (ABD, Avrupa ülkeleri, Avrupa Birliği, Uzak Doğu) nasıl?

ENİS yaklaşık 100 ülkede vardır ve 30'dan fazla ülkede yasaklanmıştır. Ülkeler, ürünlerin sınıflandırılma şekline bağlı olarak ENİS'e yönelik bir dizi düzenleyici yaklaşım benimsemektedir. Mevcut durumda, bu ürünlere yönelik düzenleyici hükümler, ülkeden ülkeye farklılık göstermekte ve uyumlaştırılmış bir yaklaşım bulunmamaktadır. FCTC / COP6 kararı ile bildirilen DSÖ rehberi, insan sağlığını en üst düzeyde koruma amacını göz önünde bulundurarak, tütün ürünleri, tıbbi ürünler, tüketici ürünleri ya da uygun görülen diğer kategoriler de dahil olmak üzere ENİS'i (yasaklanmadığı ülkelerde) düzenleme amacıyla ülkelere yönelik tavsiyeler içermektedir. Hali hazırda ülkeler bu ürünleri ENİS, Tüketici Ürünleri, Tütün Ürünleri, Zehirler, Eczacılık Ürünleri, Tütünle İlgili Ürünler, tıbbi ürünler ve tütün taklit eden ve düzenlenme şeklini içeren ürünler dahil olmak üzere sekiz kategoriden birinde sınıflandırmaktadır. Elektronik sigara konusunda ülkeler 3 ayrı uygulama örneği göstermektedir. Birincisi elektronik ve ısıtılmış sigaraların satışını yasaklayan ülkeler. İkincisi elektronik ve ısıtılmış sigaralar ile ilgili yasal düzenleme yapan ülkeler. Örneğin, kapalı alan ve reklam yasakları, vergilendirme, çocuk ve gençlere satış yasağı. Üçüncüsü elektronik ve ısıtılmış sigaraların üretimini, satışını ve ithalatını yasaklayan ülkeler. Şimdiye kadar 33 ülke elektronik sigaraların satışını yasaklamış durumdadır. Bu ülkeler: Arjantin, Bahreyn, Brezilya, Brunei Sultanlığı, Kamboçya, Kore Demokratik Halkları, Etiyopya, Gambiya, Hindistan, İran, Ürdün, Kuveyt, Lübnan, Mauritius, Meksika, Nepal, Umman, Panama, Katar, Suudi Arabistan, Singapur, Sri Lanka, Surinam, İsviçre, Suriye Arap Cumhuriyeti, Tayland, Timor Leste, Türkmenistan, Uganda, Birleşik Arap Emirlikleri, Uruguay, Venezuela, Batı Şeria ve Gazze Şeridi’dir. 72 ülkede elektronik sigaraların kullanımı ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır. Bu ülkeler: Arjantin, Avustralya, Avusturya, Azerbaycan, Barbados, Belçika, Bulgaristan, Kanada, Şili, Kongo, Kosta Rika, Hırvatistan, Kıbrıs, Çekya, Danimarka, Ekvador, El Salvador, Estonya, Fiji, Finlandiya, Fransa, Gürcistan, Almanya, Yunanistan, Guyana, Honduras, Macaristan, İzlanda, İrlanda, İtalya, Jamaika, Kenya, Kuveyt, Lao Demokratik Halk Cumhuriyeti, Letonya, Lübnan, Litvanya, Lüksemburg, Malezya, Maldivler, Malta, Monako, Nepal, Hollanda, Yeni Zelanda, Norveç, Palau, Panama, Papua Yeni Gine, Paraguay, Filipinler, Polonya, Portekiz, Kore Cumhuriyeti, Moldova Cumhuriyeti, Romanya, San Marino, Senegal, Sırbistan, Slovakya, Slovenya, İspanya, İsveç, Tacikistan, Tuvalu, Ukrayna, İngiltere, Birleşik Devletler Amerika, Uruguay, Özbekistan’dır. Arjantin, Kuveyt, Lübnan, Nepal, Panama, Uruguay ve Türkiye elektronik sigaraların satışını, üretimini ve ithalatını yasaklamıştır. Panama, Singapur, Suudi Arabistan ve Türkiye ayrıca ısıtılmış sigaraların da satışını, üretimini ve ithalatını yasaklamıştır veya izin vermemektedir.

Teknoloji Bağımlılığı

“Çocuklarımızı Korumakla Yükümlüyüz”

1041Ekim2020
Teknoloji Bağımlılığı

Oyun Bağımlılığı Nelere Yol Açıyor?

1041Ekim2020
Teknoloji Bağımlılığı

Oyun Bağımlılığı Yetişkinleri de Buluyor

1041Ekim2020
Teknoloji Bağımlılığı

"Ticari Kaygılar Çocukları Korumanın Önüne Geçiyor"

1041Ekim2020
Teknoloji Bağımlılığı

"Yasak Koyarak Çocuğunuzu Bağımlılıktan Koruyamazsınız"

1041Ekim2020
Teknoloji Bağımlılığı

Oyun Bağımlılığının Karanlık Yüzü

1041Ekim2020
Teknoloji Bağımlılığı

Davranışsal Bağımlılıklara YEDAM Desteği

1041Ekim2020
Teknoloji Bağımlılığı

Bütün Aile Toplanalım, Ekranları Unutalım

1041Ekim2020
Eğitim

"Eğitimin Sürekliliği Sağlanmalı"

1040Eylül2020
Yaşam

“Çocuklarınıza Onları Önemsediğinizi Hissettirin”

1040Eylül2020
Eğitim

Bu Sefer Ziller Ebeveynler İçin Mi Çalıyor?

1040Eylül2020
Eğitim

Okul Fobisi Sizi Korkutmasın!

1040Eylül2020
Eğitim

Okula Yeni Başlayanların Pandemiyle İmtihanı

1040Eylül2020
Eğitim

Okullar Sağlık Tedbirleri İle Açılıyor

1040Eylül2020
Eğitim

Yeşilay Eğitim Faaliyetleri Hız Kesmiyor

1040Eylül2020
Alkol Bağımlılığı

Gençlerde Alkol Bağımlılığında Önemli Bir Basamak: Sosyal İçicilik

1039Ağustos2020
Alkol Bağımlılığı

Alkol Bağımlılığı Nedir, Nasıl Başlar, Nasıl Tedavi Edilir?

1039Ağustos2020
Alkol Bağımlılığı

Nöroloji Alkolün Güvenli Sınırı Yok Diyor!

1039Ağustos2020
Bağımlılık

Pandemi Bağımlılıkları Tetikledi

1039Ağustos2020
Alkol Bağımlılığı

Alkol Vücuda Neler Yapıyor?

1039Ağustos2020
Yaşam

“İyiliğin Kanatlarına Tutunmaya Her Zamankinden Çok İhtiyacımız Var”

1038Temmuz2020
Yaşam

Pandemi Günlerinde Dayanışmanın Çarpan Etkisi: Vefa Sosyal Destek Grubu

1038Temmuz2020
Yaşam

Türkiye’de Afet Yönetimi ve Gönüllülük

1038Temmuz2020
Yaşam

"İnsan"ın En Zor Anında 152 Yıldır Hep O Var: Türk Kızılay

1038Temmuz2020
Yaşam

Bağımlılığa Karşı "Gönüllü" Mücadelenin Adı; Yeşilay

1038Temmuz2020
Yaşam

Bir Ömür Boyu Yeşilaylı Olanlar…

1038Temmuz2020
Yaşam

Gönüllü Olmak Hem Sizi Hem De Dünyayı Değiştirir

1038Temmuz2020
Yaşam

Vakıf ve Gönüllülük Üzerine

1038Temmuz2020
Teknoloji Bağımlılığı

"Teknoloji Kullanımı Stresi Artırıyor"

1037Haziran2020
Teknoloji Bağımlılığı

Pandemi Günlerinde "Teknoloji" Dost Mu, Düşman Mı?

1037Haziran2020
Teknoloji Bağımlılığı

Koronavirüs Dijital Bağımlığı Tetikledi

1037Haziran2020
Yaşam

"Evden Çalışma Modeli B Planı Olarak Elimizde"

1037Haziran2020
Yaşam

10 Soruda Koronavirüs Sonrası Küresel Sistem

1037Haziran2020
Alkol Bağımlılığı

"Şişenini Dibi"nden Görünenler

1032Ocak2020
Alkol Bağımlılığı

İpler Senin Elinde Alkole Hayır De!

1032Ocak2020
Tütün Bağımlılığı

Prof. Dr. Mehmet Ceyhan: "Sigarayı Bugün Bıraksanız Yarın Covid-19 Riskiniz Azalır"

1036Mayıs2020
Sağlıklı Yaşam

Diyetisyen Derya Zünbülcan: "Esas Risk, Yanlış Beslenme"

1036Mayıs2020
Sağlıklı Yaşam

"Koronafobi" Virüsten Daha Hızlı Yayılıyor

1036Mayıs2020
Eğitim

Hayat da Eğitim de Eve Sığar

1036Mayıs2020
Sağlıklı Yaşam

Korona Günlerinde Ev Hayatı

1036Mayıs2020
Sağlıklı Yaşam

Sağlıklı Yaşam İçin Sporla “Evde Kal”

1036Mayıs2020
Sağlıklı Yaşam

Doğal Dezenfeksiyon Aracı: Güneş

1036Mayıs2020
Sağlıklı Yaşam

El Hijyeni Virüsten Korur

1036Mayıs2020
Sağlıklı Yaşam

Evde Düzen İçin İpuçları

1036Mayıs2020
Sağlıklı Yaşam

Bahane Yok! Oyun Vakti

1036Mayıs2020
Sağlıklı Yaşam

Asıl Soru Şu; Bağışıklık Sistemimizi Nasıl Koruruz?

1035Nisan2020
Sağlıklı Yaşam

"Dengeli Beslenme Sizi Mutlu Eder"

1035Nisan2020
Sağlıklı Yaşam

Daha İyi Bir Yaşam İçin Sadeleşin

1035Nisan2020
Sağlıklı Yaşam

Doğal Yaşamda Sürdürülebilirlik Önemli

1035Nisan2020
Sağlıklı Yaşam

Aşılama Yalnızca Kişiyi Değil Toplumu da Koruyor

1035Nisan2020
Sağlıklı Yaşam

Bitkilerin İyileştirme Gücü Hakkında Her Şey

1035Nisan2020
Teknoloji Bağımlılığı

GENÇLİKVE SPOR BAKANI MEHMET MUHARREM KASAPOĞLU: E-sporun en büyük riski, dijital bağımlılıktır

1031Aralık2019
Teknoloji Bağımlılığı

DSÖ’nün Gündeminde E-spor ve Oyun Bağımlılığı Var

1031Aralık2019
Teknoloji Bağımlılığı

E-spor Obeziteye Neden Oluyor

1031Aralık2019
Teknoloji Bağımlılığı

Dijital Oyun Nasıl E-spor Oldu?

1031Aralık2019
Teknoloji Bağımlılığı

PROF. DR. TOLGA ARICAK: E-spor bağımlılık riskin artıracak

1031Aralık2019
Teknoloji Bağımlılığı

Yeşilay Genel Başkanı Prof. Dr. Mücahit Öztürk: Dijital oyunların e-spor olarak anılmasına itirazımız var

1031Aralık2019
Tütün Bağımlılığı

Amaçları Daha Fazla İnsanı Bağımlı Yapmak

1030Kasım2019
Tütün Bağımlılığı

Elektronik Sigara ile Yasal Mücadele

1030Kasım2019
Tütün Bağımlılığı

E-sigara Can Almaya Devam Ediyor

1030Kasım2019
Tütün Bağımlılığı

E-sigara da Sigara Kadar Zararlı

1030Kasım2019
Tütün Bağımlılığı

DOÇ. DR. TOKER ERGÜDER: E-sigara, en az sigara kadar bağımlılık yapıyor

1030Kasım2019