Davranışsal Bağımlılıklarla Mücadelede YEDAM Desteği

Davranışsal bağımlılıklar Yeşilay tarafından hangi aşamada risk alanı olarak ele alınıyor, önleme çalışmaları nasıl konumlandırılıyor?

Yeşilay, davranışsal bağımlılıkların henüz bağımlılık düzeyi oluşmadan önce fark edilmesini ve önlenmesini gereklilik olarak görür. Davranışsal bağımlılıklar, diğer bağımlılık türlerinde olduğu gibi kişinin yaşamına bir anda yerleşmez; zaman içinde gelişir. Bu nedenle Yeşilay, yalnızca bağımlılığın ortaya çıktığı aşamaya değil, riskli kullanım ve alışkanlık düzeylerine de odaklanarak değerlendirme ve müdahale çalışmalarını yürütür. Bağımlılık sürecinin çoğu zaman “Bir kereden bir şey olmaz” düşüncesiyle başladığı dikkate alındığında, asıl hedef bağımlılık gelişmeden önce koruyucu önlemleri güçlendirmektir. YEDAM’da bireye özgü psikolojik destek ve sosyal destek, alanında uzman psikologlar ve sosyal hizmet uzmanları tarafından sağlanır. Aynı zamanda aile ya da yakın çevrenin de danışmanlık sürecine dâhil edilmesiyle; psiko-eğitim yoluyla bağımlılık kavramı, sağlıklı iletişim, kuralların ve sınırların belirlenmesi, sorumluluk verilmesi gibi alanlarda değişim sağlanması desteklenir.

Önleme kapsamında bir diğer önemli başlık, riskli kullanım belirtilerinin erken fark edilmesine yönelik çalışmalardır. Bu çalışmalar, aile ve okul temelinde koruyucu yaklaşımların güçlendirilmesine odaklanmaktadır. Bu doğrultuda TBM (Türkiye Bağımlılıklarla Mücadele Eğitim Programı) ve OBM (Okulda Bağımlılığa Müdahale Programı) gibi her okul düzeyine yönelik bilgilendirme materyalleri ile formatör desteklerinden yararlanılmaktadır.

EN SIK KARŞILAŞILAN DAVRANIŞSAL BAĞIMLILIKLAR

YEDAM başvurularında en sık karşılaşılan davranışsal bağımlılıklar hangileri? Görünürlüğü düşük ama risk potansiyeli taşıyan davranışlar neler?

YEDAM’a davranışsal bağımlılıklara yönelik yapılan başvurular içinde en sık karşılaşılanlar şunlardır:

Dijital oyun bağımlılığı

İnternet ve sosyal medya bağımlılığı

Kumar bağımlılığı

Özellikle sanal kumar bağımlılığındaki başvurularda son zamanlarda belirgin bir artış söz konusu. Bu noktada dikkat çeken bir yönelimden söz etmek de gerekiyor. Kimi zaman bağımlılığın oluştuğu davranış yer değiştirebilmekte ve kumar bağımlılığı nedeniyle başvuran kişiler, kumarı bıraksa da risk oluşturabilecek dijital oyun bağımlılığına yönelebilmektedirler.

REHABİLİTASYON SÜRECİ

YEDAM, davranışsal bağımlılıklarda rehabilitasyon sürecini nasıl ele alıyor? Bireyler ve aileler ne tür destekler alıyor?

YEDAM, davranışsal bağımlılıklara yönelik ücretsiz danışmanlık hizmeti sunarak başvuran danışanların risk ve ihtiyaçlarına uygun bir yol haritası belirler. Bu danışmanlık, biyopsikososyal bir çerçevede ele alınır. Rehabilitasyon süreci, yalnızca davranışın sonlandırılmasına değil; davranışın arkasındaki ihtiyaçların ve işlevin anlaşılmasına odaklanırken, aynı zamanda yeniden sorun hâline gelmesini önlemeye yönelik koruyucu yöntemleri de değerlendirir.

YEDAM’da bireye özgü psikolojik destek ve sosyal destek, alanında uzman psikologlar ve sosyal hizmet uzmanları tarafından sağlanır. Aynı zamanda aile ya da yakın çevrenin de danışmanlık sürecine dâhil edilmesiyle; psiko-eğitim yoluyla bağımlılık kavramı, sağlıklı iletişim, kuralların ve sınırların belirlenmesi, sorumluluk verilmesi gibi alanlarda değişim oluşturulması desteklenir. Tamamen ücretsiz ve gizlilik kapsamında görüşmeler sağlanır. Atölye çalışmaları, grup terapileri, yeni yaşam etkinlikleri gibi diğer başka rehabilitasyon hizmetlerini hem ailelere hem de bireylere yönelik uygulamaktadır.

Rehabilitasyon sürecinde bağımlı davranışların bıraktığı boşluk nasıl dolduruluyor?

Davranışsal bağımlılıkların ve genel olarak bağımlılığın kişinin hayatında boşluk oluşturduğu doğrudur. Bağımlılığın varlığı da yokluğu da farklı boşluklar yaratmaktadır. Boşluğun doldurulması, rehabilitasyonun en kritik aşamalarından biridir. YEDAM, bu noktada bireyin yaşamını yeniden yapılandırmasına ve bağımlılığın arkasındaki ihtiyaçların sağlıklı bir biçimde karşılanabilmesi için kişisel gelişimin desteklenmesine katkı sağlar.

Genel olarak bireyin günlük yaşamı, “Bugün bağımlılıktan uzaklaştığım neler yaptım?” sorusuna kendisi için işlevsel yanıtlar üretebilecek şekilde yönlendirilir.

Davranışı bırakmak tek başına yeterli görülmez; kişinin kendisiyle ve çevresiyle yeniden bağ kurabildiğini hissettiği, doyum alabildiği bir yaşamı inşa etmeye yönelmesi bu sürecin temelini oluşturur. Bu doğrultuda sağlıklı rutinlerin oluşturulması, yüz yüze sosyal ilişkilerin güçlendirilmesi, spor, sanat ve benzeri alanlarla ilgilenme becerisinin kazanılması, zamanı yapılandırma ve stresle başa çıkma becerilerinin geliştirilmesi, oluşan boşluğun sağlıklı biçimde doldurulmasına katkı sağlar.

YEDAM, BİLGİ VE BİRİKİMİ BULUŞTURUYOR

YEDAM’ın önümüzdeki döneme dair davranışsal bağımlılıklar alanındaki yeni planları neler?

YEDAM, çalışmalarını sürdürülebilir ve erişilebilir bir yapı içinde, güçlü ve güven veren bir kurumsal çerçeveyle yürütüyor. Bağımlılığın erken aşamada fark edilmesi ve zaman kaybetmeden müdahaleye geçilmesi, toplum sağlığını doğrudan belirleyen kritik bir husus; özellikle de sessiz ilerleyen ve çoğu zaman görünmez kalan davranışsal bağımlılıklar söz konusu olduğunda. Bu nedenle, ihtiyacı olan herkesin YEDAM’a kolaylıkla ulaşabilmesi ve başvuran bireylerin ihtiyaç duydukları desteği çok boyutlu ve bütüncül bir yaklaşımla alabilmesi, merkezin temel öncelikleri arasında yer alıyor. Bilimsel bilgi ile sahada edinilen birikimi aynı zeminde buluşturan YEDAM, önümüzdeki dönemde de davranışsal bağımlılıklar alanında önleme ve rehabilitasyon çalışmalarını kararlılıkla sürdürmeye devam edecektir.