Sigara Sadece Cebimizi Yakmıyor

Sigara, insan sağlığının yanı sıra hem kamu kaynaklarını hem de doğal çevreyi aynı anda tüketiyor. Her yıl milyonlarca vatandaşın akciğerlerine, kalbine ve damarlarına zarar veren sigara kullanımı, aynı zamanda hanehalklarının bütçesinden 15 milyar doları alıp dumana çeviriyor, sağlık sistemine 5 milyar dolarlık ek yük bindiriyor ve yangınlar yoluyla 4 milyar dolarlık maddi hasara yol açıyor.

Yeşilay'ın 2025 yılında yayımladığı “Bağımlılık Ekonomisi: Türkiye'de Sigara, Alkol, Kumar ve Uyuşturucu Bağımlılığının Ekonomik Maliyeti” başlıklı rapor, çarpıcı bir tabloyu gözler önüne sermişti: Sigara, alkol, uyuşturucu ve kumar bağımlılığının ülke ekonomisine yıllık doğrudan maliyetinin 78 milyar dolara ulaştığını ortaya koymuştu. Bu rakam, birçok orta ölçekli ülkenin yıllık millî gelirine denk düşüyor, üstelik raporun kendisi de bu hesaplamanın dolaylı maliyetleri kapsamadığını, yani gerçek tablonun çok daha ağır olabileceğini vurguluyordu.

Bu devasa rakamla neler yapılabilirdi? 78 milyar dolar, sadece bir yılda, onlarca hastanenin inşa edilmesine, milyonlarca öğrenciye burs verilmesine ya da ülke çapında bir dijital altyapı dönüşümüne kaynak olabilirdi. Ama bu para, insan sağlığını ve toplumsal refahı aşındıran alışkanlıkların faturasını ödemek için harcanıyor. Rapora göre sigara bağımlılığının Türkiye ekonomisine yıllık doğrudan maliyeti 24 milyar dolara ulaşıyor. Bu 24 milyar dolarlık faturanın içinde neler olduğuna yakından bakalım.

Sigaranın vücuda verdiği zarar, doğrudan sağlık sistemine de yansıyor. Türkiye'de 20 milyon kişi sigara kullanıyor ve 15 yaş üzeri nüfusun yaklaşık %28,3'ü tütün mamulü tüketiyor. Erkeklerde bu oran %41,3'e, kadınlarda %15,5'e ulaşıyor. Üstelik günlük sigara içen erkeklerin %57,7'si, kadınların ise %39,9'u bu alışkanlığa 18 yaşından önce başladığını belirtiyor. Akciğer kanserinden kalp-damar hastalıklarına, KOAH'tan çeşitli solunum yolu rahatsızlıklarına kadar sigarayla ilişkili hastalıklar, Türkiye'nin toplam sağlık harcamalarının yaklaşık %9'unu oluşturuyor. Bu oran OECD ortalaması olan %6,7'nin epey üzerinde. Türkiye'nin 2023 yılı toplam sağlık harcamasının 1,24 trilyon TL olduğu düşünüldüğünde, sigara kaynaklı sağlık maliyetinin yıllık yaklaşık 5 milyar dolara denk geldiği görülüyor.

HANEHALKININ CEBİNDEN ÇIKAN KAYIP 15 MİLYAR DOLAR
Sigaranın en görünür maliyeti, doğrudan hanehalkının bütçesinden çıkıyor. Son 20 yılda Türkiye'de sigara satış hacmi 108 milyar adetten 150 milyar adete yükselmiş, yani %39 oranında artmış durumda. Bu artışın doğal sonucu olarak, Türkiye'deki hanehalklarının sigaraya harcadığı para yılda 15 milyar dolara ulaşıyor. Bu meblağ, birçok ailenin bütçesinden eğitime, sağlığa ya da geleceğe yatırım yapmak yerine dumana dönüşen bir kaynak anlamına geliyor.

SİGARA SAĞLIĞIMIZI DA ÇEVREMİZİ DE TÜKETİYOR
Sigaranın maliyeti sadece cüzdanlar ve akciğerlerle sınırlı kalmıyor. Onun bir de doğaya ve çevreye çok ağır bir maliyeti var. Türkiye'de her yıl atılan sigara izmaritlerinin hacmi, 5.000 çöp kamyonunu dolduracak büyüklükte. Bu izmaritlerin ancak üçte biri toplanabiliyor; geri kalan yaklaşık 100 milyar izmarit doğaya karışarak ciddi bir kirlilik kaynağına dönüşüyor. Göllere ve denizlere karışan izmaritlerin zararlı etkilerinin, on yıla varan süre boyunca su kirliliğine ve ekolojik sorunlara yol açtığı biliniyor.

Çevresel maliyetin bir başka boyutu da yangınlar. İstanbul ve İzmir itfaiye verilerine göre sigara, yangınların en sık görülen nedeni. İstanbul'da yılda çıkan 27 bin yangının yaklaşık %40'ı sigara izmariti ve kibritten kaynaklanıyor. Bu oran Avrupa ve Kuzey Amerika'da %10-15 bandında kalırken Türkiye'de katbekat yüksek. Türkiye'de yangınların yıllık toplam maliyeti 9,8 milyar dolar olarak hesaplanırken, bunun yaklaşık 4 milyar dolarlık kısmının doğrudan sigaradan kaynaklandığı tahmin ediliyor. Bu rakama orman yangınlarının verdiği zarar bile dâhil değil.