İklim Değişikliği ve Bağımlılık Riski: İklim Değişikliği Gençlerin Ruh Sağlığı Nasıl Etkiliyor?

İklim değişikliği, fiziksel sağlığın yanı sıra ruh sağlığını da tehdit eden önemli bir halk sağlığı sorunu. Gelecek kaygısı ve değişen yaşam koşulları, özellikle çocuk ve gençlerin psikolojik iyi oluşunu olumsuz etkileyebiliyor.

İklim değişikliği, hem çevresel sonuçlarıyla hem de bireylerin fiziksel ve ruhsal sağlığı üzerindeki etkileriyle önemli bir halk sağlığı sorunu. Değişen çevresel koşullar; yaşam düzenini, bireylerin ve toplumların ekonomik durumunu, sosyal ilişkileri ve geleceğe ilişkin beklentileri etkileyebiliyor. Bu etkiler, özellikle çocuklar ve gençler açısından önem taşıyor. Gençlerin iklim değişikliğinin sonuçlarına yaşamları boyunca daha uzun süre maruz kalacak olmaları ve geleceğe ilişkin belirsizlikler, bu grubu ruh sağlığı açısından daha kırılgan hâle getiriyor.

İklim değişikliğinin ruh sağlığı üzerindeki etkileri, ani gelişen afetler ve uzun süreye yayılan çevresel değişimler yoluyla ortaya çıkabiliyor. Sel, orman yangını ve benzeri afetlerin ardından travma sonrası stres, anksiyete ve depresif belirtiler görülebiliyor. İklim değişikliğinin kuraklık, artan sıcaklıklar, ekosistem kayıpları ve geçim kaynaklarının zarar görmesi gibi sonuçları ise uzun süreli psikolojik stres oluşturuyor. Afetler nedeniyle yaşanan göç, barınma sorunları, ekonomik kayıplar ve sosyal destek ağlarının zayıflaması da gençleri olumsuz etkileyen unsurlar arasında yer alıyor.

Son yıllarda bu etkilerle ilişkili olarak öne çıkan kavramlardan biri de eko-anksiyete. Eko-anksiyete, iklim değişikliği ve çevresel bozulmalar karşısında hissedilen yoğun endişe, korku ve gelecek kaygısını ifade ediyor. Bu kaygının sürekli hâle gelmesi, günlük yaşamı etkilemesi ve çaresizlik ya da umutsuzluk duygularıyla birleşmesi gençleri olumsuz etkileyerek sıkıntı ve strese yol açabiliyor.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNDE BAĞIMLILIK RİSKİ
İklim değişikliğinin yol açtığı psikolojik ve sosyal zorlanmalar, gençler açısından bağımlılığın riskini artırabiliyor. Uzun süreli stres, travmatik yaşantılar, sosyal izolasyon, ekonomik zorluklar ve ruhsal sorunlar bağımlılık açısından önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. İklim değişikliği bu koşulları ağırlaştırırken bu durum, gençlerin bağımlılık yapıcı maddelere sağlıksız bir başa çıkma yöntemi olarak yönelmesine zemin hazırlayabiliyor. Örneğin, bir afet sonrasında evinden veya sosyal çevresinden uzaklaşmak zorunda kalan, günlük yaşam düzeni bozulan bir genç, yaşadığı stres ve zorlukla başa çıkmakta zorlanabilir. Özellikle sağlıklı başa çıkma becerileri ve sosyal destek kaynakları sınırlı olan gençlerde bu tür zorlanmalar bağımlılık riskini artırabilir. Afetlerin ardından yapılan bazı araştırmalarda madde kullanımında artış bildirilmiş ve bu durumun travma sonrası stres ve diğer ruhsal sorunlarla ilişkili olabileceği belirtilmiş. Afetin niteliği, yaşanan kayıplar, ekonomik koşullar, aile ve arkadaş desteği ile kişinin afet öncesi ruh sağlığı bu ilişkiyi etkileyebiliyor.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KAYNAKLI SICAKLIK ARTIŞI VE UYKU
İklim değişikliğinin ruh sağlığı üzerindeki etkileri yalnızca afetler gibi akut krizlerle sınırlı değil. Günlük yaşamımızı etkileyen ve yavaş yavaş gerçekleşen sıcaklık artışları da fiziksel ve psikolojik sağlığımızı etkileyebiliyor. Özellikle gece sıcaklıklarının yükselmesi, uyku süresini ve kalitesini olumsuz etkileyebiliyor. Sıcak hava nedeniyle gece boyunca sık sık uyanmak veya yeterince dinlenmemek, yorgunluk, dikkat eksikliği ve tahammülsüzlük gibi sorunlara yol açıyor. Uyku; duygu düzenleme, dürtü kontrolü, dikkat ve stresle başa çıkma açısından önemli; dolayısıyla uyku düzeninin uzun süre bozulması, gençlerin psikolojik dayanıklılığını zayıflatabiliyor. Bu nedenle iklim değişikliğinin bağımlılıklarla olası ilişkisi değerlendirilirken yalnızca büyük afetlerin değil, gündelik yaşamı kademeli olarak etkileyen çevresel değişimlerin de dikkate alınması gerekiyor.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE DİJİTAL DÜNYA
Gençler, dijital dünyada da iklim değişikliğiyle alakalı içeriklere maruz kalıyor ve iklim değişikliğinin etkilerini deneyimliyor. Dijitalde iklim krizine ilişkin haberlere, afet görüntülerine ve geleceğe yönelik olumsuz senaryolara sürekli maruz kalmak, gençlerin iklim değişikliğinin etkileriyle alakalı yoğun stres hissetmesine ve ekoanksiyetenin artmasına sebep olabiliyor. Özellikle sosyal medyada karşılaşılan orman yangını, sel ve kuraklık gibi afet görüntüleri, bu olayları doğrudan yaşamamış gençlerde bile endişe, korku ve çaresizlik duygularını tetikleyebiliyor.

Olumsuz haberlerin kontrolsüz ve tekrarlayıcı biçimde takip edilmesi, “doomscrolling” olarak adlandırılıyor. Bu davranış, kişinin kendisini kaygılandıran haberleri takip etmeyi sürdürmesi ve olumsuz içeriklerden uzaklaşmakta zorlanmasıyla kendini gösteriyor. Örneğin, bir genç karşısına çıkan afet görüntülerini ve haberleri takip ettikçe kaygısı artsa da yeni gelişmeleri kaçırmamak veya belirsizliği azaltmak amacıyla içerikleri görüntülemeye devam edebiliyor. Bu durum, özellikle uyku öncesinde ve her gün tekrarlandığında zihinsel yorgunluğu artırıyor. Araştırmalar, iklim değişikliğiyle ilişkili bu tür tekrarlayıcı haber takibinin anksiyete ve depresif belirtilerle ilişkili olabileceğine işaret ediyor.

Bu noktada ailelerin, gençlerin dijital ortamlarda karşılaştıkları içeriklere ve bu içeriklerin oluşturduğu duygusal tepkilere dikkat etmeleri gerekiyor. Örneğin, iklim değişikliğiyle ilgili haberleri takip ettikten sonra yoğun endişe yaşayan, geleceğe ilişkin umutsuz ifadeler kullanan veya sürekli yeni afet haberlerini kontrol etme ihtiyacı hisseden bir gençle, kaygıları hakkında küçümsemeden konuşulabilir. Güvenilir bilgi kaynakları tercih edilmesi ve yoğun haber tüketiminin sınırlandırılması dikkat edilecek diğer unsurlar arasında yer alıyor.

GENÇLERİ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİLERİNDEN NASIL KORURUZ?
Gençleri iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinden korumak için bazı beceriler geliştirmelerini desteklememiz ve bazı unsurlara odaklanmamız gerekiyor. İklim değişikliğinin etkilerinin giderek daha fazla hissedilmeye başlandığı bu zamanlarda ailelere ve eğitimcilere önemli sorumluluklar düşüyor. Gençlerin iklim değişikliğine ilişkin kaygılarını ifade edebilecekleri güvenli ortamlar oluşturulması ve karşılaştıkları sorunlara yönelik çözüm üretme becerilerinin desteklenmesi önem taşıyor.

Bağımlılıkların önlenmesi açısından da gençlerin duygu düzenleme, problem çözme, karar verme ve yardım arama gibi yaşam becerilerinin güçlendirilmesi önemli. İklim değişikliğiyle ilişkili belirsizlikler tamamen ortadan kaldırılamasa da gençlerin bu belirsizliklerle sağlıklı biçimde başa çıkabilmelerini desteklemek mümkün. Bu nedenle ruh sağlığını korumaya ve bağımlılıkları önlemeye yönelik çalışmaların, değişen çevresel koşulların oluşturduğu riskleri de dikkate alması gerekiyor.

Gençlerin iklim değişikliği karşısında çözüm süreçlerine katkı sunabilecek aktörler olarak değerlendirilmesi de önemli. Çevreyi korumaya yönelik gönüllülük çalışmalarına, yerel çevre projelerine veya okul temelli etkinliklere katılmak, gençlerin sosyal bağlarını güçlendirmeye ve yaşadıkları kaygılar karşısında kendilerini daha etkili hissetmelerine yardımcı olabilir.

İklim değişikliğiyle mücadele, gençlerin ruh sağlığının ve iyi oluşunun korunması açısından önem taşıyor. İklim değişikliğinin yol açtığı stres ve belirsizlik bazı gençlerin bağımlılık yapıcı maddelere veya problemli davranışlara bir başa çıkma yolu olarak yönelme riskini artırabiliyor. Bu nedenle gençlerin kaygılarını anlamak, sağlıklı başa çıkma becerilerini güçlendirmek, sosyal destek kaynaklarına erişimlerini kolaylaştırmak ve çözüm süreçlerine katılımlarını desteklemek önem taşıyor. Gençleri bağımlılık risklerine karşı korumak, zorlayıcı yaşam koşulları karşısında kendilerini güvende, desteklenmiş ve geleceğe dair umutlu hissedebilecekleri ortamlar oluşturmayı gerektiriyor.