Pornografi Duygulara ve İlişkilere Ne Yapıyor?

Pornografi kullanımı kişinin uzun vadede hem kendisiyle hem de eşiyle ilişkisinde önemli sorunlara yol açabiliyor. Pornografinin bireye olan etkilerini ve çiftlerin ilişki dengesini, ilişkinin kalitesini, birbirlerine ve hatta kendilerine olan güvenlerini nasıl etkilediğini ele aldık.

Bir kişi, eşinin aslında uzun zamandır ondan habersiz bir şekilde pornografi kullandığını öğrendiğinde neler hisseder? Hayal kırıklığı eşinin toplum tarafından ahlaksız bir davranış olarak nitelendirilen bu davranışı gerçekleştirmiş olmasıyla mı ilgilidir yoksa kendisinden habersiz bir hayal ve ilgi dünyası olduğunu fark etmiş olmasıyla mı? İnsanlardan ve duygulardan bahsettiğimizde hiçbir zaman tek bir yanıt olmuyor. Sorduğunuzda bu duyguyu hisseden kişiden bambaşka bir gerekçe veya anlam duyabilirsiniz. İnsanın iç dünyasını anlamlandırabilmek için dürüst ve samimi paylaşımların artması şart. Peki ne oluyor da pornografi çiftlerin ilişki dengesini, kalitesini, birbirlerine ve hatta kendilerine olan güvenlerini sarsabiliyor? Bu sorunun yanıtlarını arayacağız.

Pornografi kullanımı bağımlılık yapıcı diğer davranışlara göre kendine has farklı bir zorluk daha barındırıyor: cinsellik içermesi ve cinsellikten bağımsız konuşulamaz olması. Bu durum pornografi kullanımının yalnızca toplumda değil çiftler arasında da konuşulmasını zorlaştırıyor. Konuşulmasını zorlaştıran diğer birkaç unsur ise erişim sağlanan birçok sitenin yasal olmaması, yasal olmayan ve suç barındıran videoları da yüksek ihtimalle barındırıyor olması, ayıplanan ve kişi hakkında edinilen yargıların yeniden olumsuz inşasına sebep verecek şekilde ahlak ile ilişkilendiriliyor olması.

Başa dönersek konuşulması dahi bu kadar zor olan bir davranışı bir kişi eşinde saptadığında ve bunu “yakalayarak” yaptığında yani eşi paylaşmadan kendiliğinden öğrendiğinde ortaya nasıl duygular çıkar ve bu duygular ilişkiye ne yapar? Kişi cinsel bağlamda eşi için yetersiz kaldığını, ilgisinin artık farklı bedenlerde veya taleplerde olduğunu düşünerek kırılganlaşabilir. Aldatıldığını, ihanete uğradığını hissedebilir. Kendisinden gizlenen sistematik bir davranış örüntüsü olması nedeniyle aslında sandığı kadar şeffaf bir ilişkisi olmadığını düşünerek güvenini yitirebilir. Aşamalı öğrenme süreci söz konusuysa durum daha karmaşıklaşacaktır. Örneğin kişi eşi fark ettikten sonra pornografik videolar izlediğini kabul edebilir fakat bunu çok nadir yaptığını söyler. Paylaşmak çoğu zaman ilk etapta zorlayıcı olur. Sonraki aşamada eşi sıklığın düşündüğünden de fazla olduğunu fark ettiğinde kişi bunu da kabul edip ona açıklayamadığı için özür dileyebilir. Artık izlemeyeceğini söylediyse eşin tekrar izleme davranışını fark etmesi hem eşine hem de ilişkinin toparlanma ihtimaline karşı umudunun azalmasına yol açar.

Bazen durumu çiftler için daha da zorlaştıran bazı gerçekler kendiliğinden ortaya çıkabilir. Örneğin kişi, eşinin çocukların da evde olduğu bir zamanda pornografi kullanımı olduğunu fark edebilir ve kendi hassasiyetleriyle çelişen bu durum derinden sarsılmasına yol açabilir. Bazen de eşinde daha önce var olabileceğini hiç düşünmediği yasal veya yasal olmayan bazı haz kaynakları gözlemlemiş olması onu şaşırtabilir ve tamamen uzaklaşmasına yol açabilir. Bazen bu yeni bilgiler korkulabilir veya şüphe uyandırabilir. Bazen kişi kendi bedenini veya “cinsel performansını” sorgulayarak öz saygısının zedelendiğini hissedebilir. Her öğrenme farklı bir hikâyedir ve bu hikâyenin gidişatını çoğu zaman nasıl öğrenildiği, öğrenildikten sonra ne kadar açıklıkta konuşulabildiği, öğrenme sürecinin “yakalamalarla” katman katman devam edip etmediği belirler.

Biraz da pornografi kullanımı olan kişi açısından durumu anlamaya çalışalım. Düzenli pornografi kullanımı olan kişide zamanla bağımlılık belirtilerinin ortaya çıkması olasıdır. Bu belirtiler arasında pornografi kullanımına fazla zaman ayırma, diğer aktivitelerden ve yakın ilişkilerinden uzaklaşma, pornografi üzerinde giderek artan zihinsel meşguliyet, zararlarını fark etmeye rağmen kullanıma devam etme gibi bazen dışarıdan kolaylıkla gözlemlenebilen bazen de kişinin daha sıklıkla kendisinin farkında varabildiği (zihinsel meşguliyet gibi) durumlar sayılabilir. Şimdi bu belirtilerin bir ilişki üzerine nasıl ağ ördüğüne yakından bakalım. Düzenli kullanımı olan bir kişi artık eşiyle eskisi gibi vakit geçirmeyecek, belki onunla uyumayacak veya birlikte bir film izlemekten eskisi kadar keyif almayacaktır. Bu durum diğer bağımlılık yapıcı madde ve davranışlarda olduğu gibi beyindeki haz mekanizmasının işleyişinde bozulmalar meydana gelmesiyle ilişkilidir. Yapılan çalışmalar özellikle duygu regülasyonu dediğimiz, kişinin duygularını düzenleme ve onlarla sağlıklı bir şekilde yaşamaya devam edebilme becerisinin yeterince gelişmemiş olması veya yaşanan bazı katlanılması zor olaylar sonrasında bu beceriyi aktifleştirememe durumuyla birlikte kişinin dikkatini dağıtmak, anlık yüksek hazlar elde ederek duygulardan kaçınmak ve gerçek duygusunu baskılamak amacıyla pornografiye başvurması çok daha kalıcı problemlerle yol açar. Bunun sebebi artık duyguları o kadar da kuvvetli deneyimlemek zorunda olmamak için farklı bir yol öğrenilmiş olmasıdır. Bu yol ne yazık ki kısa vadede kişiyi olumsuz gördüğü duygulardan uzaklaştırsa da uzun vadede hem yakın ilişkilerinde hem kendiyle ilişkisinde önemli sorunlara yol açacaktır. Kişi artık bu duyguları anlık haz aldığı pornografi ile baskılarken gerçek duyguları gerçek kişilerle açıkça paylaşma deneyiminden yoksun hâle gelir. Bazen kişiler karşı tarafı üzmekten korktukları veya paylaşmaya çekindikleri bir durum olduğunda da bu şekilde baskılamaya başlayabilirler ve bu da durumu daha ciddileştirir. Artık kişi ne aile üyeleriyle ne de yakın arkadaşlarıyla eskisi kadar bağ kurabildiğini hissedebilir. Daha izole hâle geldikçe pornografi kullanımına daha çok başvurur ve bu durum zincirleme bir etki yaratarak döngü hâline gelir.

Pornografinin yakın bir ilişkide yarattığı döngü aşağı yukarı şu şekilde düşünülebilir:

Olumsuz bir duygu veya deneyim-pornografi kullanımı-eş ile bedensel ve duygusal temasın azalması-ilişkide çatışma ve uzaklaşmanın ortaya çıkması-çatışmadan uzaklaşmak için pornografiye yönelmek.

Bununla birlikte pornografi kullanımı sonucunda; cinsel işlev bozuklukları, olumsuz beden algısı, eşin bedenine dair memnuniyetin azalması, psikolojik iyi oluş düzeyinin azalması, cinsel deneyimlerinde aldığı doyumun azalması gibi araştırmalarca ortaya konmuş olan pek çok alanda problemler yaşanması muhtemeldir. Yaşanan her bir problem kendi döngüsünü oluşturabilir ve döngüler de kendi içinde birbirini tetikler.

Her öğrenme nasıl kendine has bir hikâye ise öğrenme sonrası yaşananlar ve oluşan döngüler de ilişkiye hastır. Burada bahsedilenler ortak öykülerdir. İnsanlar ortak öyküleri gördükçe insanlar yalnız olmadıklarını fark eder. Birçok evde benzer durumlar yaşanabilir ama konuşulmadıkça herkes bunu kendi yaşadığı bir sorun olarak deneyimler. Bu da iyileşmeyi zorlaştırır. Umarız bu yazı da, tıpkı diğerleri gibi, konuşmaya bir davet niteliğinde olur.